Patofizjologia niedoboru jodu

Najważniejszy jest niedobór jodu w trakcie ciąży, gdyż jego niedobór może doprowadzać w sposób bezpośredni do zaburzeń rozwoju płodu, których najcięższą postacią jest kretynizm.

U dorosłych niedobór jodu prowadzi do zmniejszonej syntezy hormonów tarczycy i głównym syntetyzowanym hormonem staje się T3, podczas gdy w warunkach prawidłowych synteza T3 stanowi jedynie 10 - 15% ogólnej ilości hormonów tarczycy (głównym produkowanym hormonem w warunkach prawidłowych jest T4).

Stopniowo rozwija się wole tarczycy. Według klasyfikacji WHO, najprostszy sposób klasyfikacji stopnia zaawansowania rozwoju wola przedstawia się następująco:

    * stopień 0 - brak wola
    * stopień 1 - wole wyczuwalne palpacyjnie, ale niewidoczne
    * stopień 2 - wole widoczne przy przełykaniu śliny

Diagnostyka niedoboru jodu

Oprócz powyżej opisanej klasyfikacji niedoboru, opartej na kryterium wielkości tarczycy w badaniu palpacyjnym, zdecydowanie bardziej dokładnym jest ocena objętości tarczycy na podstawie pomiarów uzyskanych w trakcie badania USG szyi.

Można również ocenić niedobór jodu na podstawie badanie zawartości jodu w moczu. W warunkach prawidłowych (czyli braku niedoboru jodu), zawartość jodu w moczu przekracza 100 μg/l.

O niedoborze jodu świadczy również poziom TSH przekraczający 5 mj.m/l.

Profilaktyka niedoboru jodu

Rys historyczny

W Polsce po raz pierwszy wprowadzono profilaktykę niedoboru jodu w 1935, kiedy to rozpoczęto profilaktyczne jodowanie soli kuchennej na terenach endemicznego występowania wola, głównie w rejonie Karpat. W latach powojennych zaniechano jodowania soli kuchennej. W 1989 wprowadzono nieobligatoryjne zalecenia jodowania soli. W latach 1992 - 1993 w trakcie badań populacyjnych, stwierdzono niedobór jodu na obszarze całej Polski (zwłaszcza na Wybrzeżu). W 1996 rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Zdrowotnej wprowadzono zakaz produkcji i wprowadzaniu do obrotu soli kuchennej bez dodatku jodku potasu. Rozporządzenie weszło w życie 1 stycznia 1997 i nadal jest obowiązujące.

Obecna profilaktyka niedoboru jodu

    * obowiązkowe jodowanie soli kuchennej w ilości 30 (+/- 10)mg jodku potasu na kilogram soli kuchennej
    * jodowanie mieszanek mlekozastępczych dla niemowląt
    * zalecenie przyjmowania 100 - 150 μg jodu w postaci jodu (np, preparat Jodid) przez kobiety w ciąży i okresie karmienia
    * zalecenia spożywania przez całą populację produktów bogatych w jod

Leczenie

W przypadku objawów niedoczynności tarczycy spowodowanej niedoborem jodu, konieczne jest stosowanie preparatów jodu lub tyroksyny (kobiety w ciąży bezwzględnie). Wystarczającą dawką tyroksyny jest 50 - 100 μg/dobę.

Możliwe powikłania

Długotrwałe stosowanie jodu może doprowadzić do rozwoju nadczynności tarczycy. W Polsce w latach 2000 - 2001 przeprowadzono badania populacyjne, które wykluczyły, aby przewlekła suplementacja jodu niosła ryzyko rozwoju nadczynności tarczycy. Tym samym uznano obowiązujący w Polsce model profilaktyczny za bezpieczny.